Văn Hóa Ẩm Thực Miền Tây Nam Bộ

Giới Thiệu Về Vùng Đất Nam Bộ

Nói đến ẩm thực, người ta thường liên tưởng ngay đến ăn uống. Ăn uống là một nhu cầu không thể thiếu được của con người. Ăn uống trước hết là nhằm để duy trì sự tồn tại của mỗi cá nhân, cộng đồng. Song nhìn từ góc độ văn hóa thì việc ăn uống còn phản ánh rõ nét những đặc trưng riêng biệt về phong tục tập quán, tín ngưỡng; về lối sống của người dân ở vùng miền nhất định.

Việt Nam là một quốc gia có nền văn hóa lâu đời, đậm đà bản sắc dân tộc trong đó ẩm thực đươc xem là một nét văn hóa đặc trưng. Khắp từ Bắc chí Nam, đến bất cứ vùng miền nào trên dải đất hình chữ S này đều có thể tìm thấy những trải nghiệm thú vị từ vệc thưởng thức những món ăn, đồ uống vô cùng độc đáo từ cách sử dụng nguyên liệu, cách chế biến, đến cách thưởng thức….

Nếu ẩm thực miền Bắc có phần tinh tế, cầu kỳ, ẩm thực miền Trung thanh đạm thì khi nhắc về ẩm thực miền Nam người ta thường dùng các tính từ “đơn giản, đậm đà”. Nhiều người cho rằng ẩm thực Nam Bộ thể hiện đúng cuộc sống giản đơn, chân chất nhưng đầy nghĩa tình của người dân nơi đây. Văn hóa ẩm thực Nam Bộ cũng có nhiều đặc điểm nổi bật với rất nhiều các món ăn đặc sản Miền Tây khiến nhiều người tò mò và thích thú.

Nếu như nói đến ẩm thực Bắc Bộ , là nói đến sự chuẩn mực tinh tế trong lựa chọn nguyên liệu, chế biến và thưởng thức món ăn; ẩm thực miền Trung (tiêu biểu là Huế) ngoài sự cầu kì trong chế biến còn mang dấu ấn của ẩm thực cung đình, vô cùng tỉ mỉ và khéo léo trong việc bày biện trang trí món ăn thì ẩm thực Nam bộ lại hấp dẫn bởi sự mộc mạc, giản đơn đôi khi còn đậm chất hoang dã, phóng khoáng như chính con người và thiên nhiên nơi đây vậy.

ẩm thức nam bộ1

Vùng đất Nam Bộ nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, ít nhiều chịu ảnh hưởng của khí hậu xích đạo, nhiệt độ cao đều trong năm. Khí hậu ở đây chia thành hai mùa rõ dệt mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3, mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10. Những đặc điểm về tự nhiên này góp phần quan trọng trong việc đem lại nguồn nguyên liệu phong phú cho ẩm thực Nam Bộ.

Chính vì điều kiện khí hậu nên người Nam Bộ mới có câu“ăn theo thuở, ở theo thời” hay nói cách khác người địa phương tận dụng nguyên liệu theo từng mùa. Mỗi mùa nước nổi cũng là mùa cá linh, mùa đông bông điên điển, thiên lí, bông súng, sầu đông… Còn đến mùa gặt, người dân lại có cơ hội thưởng thức nhiều món ngon từ cá lóc, cua đồng, rau đắng…

Sự Độc Đáo Từ Nguyên Liệu Chế Biến

Có lẽ sự độc đáo ở đây là do điều kiện thiên nhiên hình thành nên là phần nhiều cộng với sự sáng tạo của người dân địa phương. Nguyên liệu chế biến nên các món ăn ngon Miền Tây Nam bộ lại rất gần gủi, đơn giản, bình dị như chính con người nơi đây vậy. Đó có thể là các loại côn trùng, hoặc các loài động vật nhỏ sống hoang dại như: Ếch, cua đồng, rắn, ốc, chuột đồng.... Là vài cọng rau mọc sau hè, ngoài đồng, hoặc trái bầu,quả mướp trên giàn. Bắt nguồn từ những khó khăn thiếu thốn trong quá trình đi khẩn hoang tìm vùng đất mới. Để sinh tồn người dân nơi đây đã tận dụng mọi nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên.

ẩm thực nam bộ2

Cũng chính sự khắc nghiệt của thiên nhiên đã khiến họ luôn sáng tạo, linh hoạt và năng động. Sự sáng tạo, linh hoạt và năng động ấy cũng thể hiện rõ nét trong cách người Nam bộ chế biến các món ăn ngon hàng ngày, lúc giỗ chạp, cúng tế hay những ngày tết cổ truyền. Sự sáng tạo trong ẩm thực của người dân Nam Bộ chưa bao giờ làm chúng ta hết ngạc nhiên. Từ một món ăn người ta có thể chế biến bằng nhiều loại thực phẩm khác nhau ví dụ như chỉ với món kho đã có cá lóc kho, cá trê kho, cá hủn hỉn kho tiêu, cá sặc kho, cá chạch kho, cá rô kho, cá lòng ròng kho… còn có cả gà kho và dừa kho nữa.

Sự Khác Biệt Trong Cách Chế Biến, Nêm Gia Vị

Sự độc đáo trong chế biến còn ở chỗ cũng là kho nhưng người Nam Bộ có nhiều cách kho khác nhau, như: kho tiêu, kho tộ, kho quẹt, kho khô, kho mặn, kho riệu… Cũng là nướng nhưng nếu món nướng ở miền Bắc và miền Trung thường được nướng bằng vỉ nướng đặt trực tiếp trên than hoa và thực phẩm thường được tẩm ướp gia vị trước khi nướng thì với người Nam Bộ cách làm món nướng rất đơn giản dân giã mà lại vô cùng ấn tượng hấp dẫn đơn cử như món cá lóc nướng trui, một món ăn có từ thời khẩn hoang lập đất. Để làm món cá nướng trui, người ta dùng một que tre tươi, vót nhọn một đầu xiên suốt từ miệng đến đuôi cá, cắm đứng xuống đất rồi phủ rơm khô lên đốt. Khi rơm tàn cũng là lúc cá chín, mùi thơm bốc lên là ăn được.

ẩm thực nam bộ3

Bên cạnh việc dùng cách chế biến đơn giản để thưởng thức được hết hương vị tự nhiên của thực phẩm, người Nam Bộ đặc biệt xuất sắc khi kết hợp các gia vị tươi với vô số những loại rau rừng, rau ruộng, rau mọc quanh vườn nhà. Nguồn thực phẩm phong phú từ đồng ruộng, sông rạch, ao hồ được sử dụng linh hoạt. Điển hình cho sự kết hợp nhiều nguyên liệu trong chế biến phải kể đến món lẩu mắm Nam Bộ. Lẩu mắm được xem là một món ăn ngon đặc trưng, không thể thiếu trong những ngày mùa mưa. Chính cái màu nâu đặc trưng của mắm, nước sánh nhờ tỏi ớt băm nhuyễn kết hợp với sả, hương thơm phưng phức từ cá linh, cá sặt, vị ngọt từ thịt và các loại cá tươi… cùng đĩa rau miệt vườn xanh mướt đã tạo nên một món lẩu mắm dân dã đậm chất miền Tây không thể tìm thấy ở bất cứ một vùng miền nào khác.

ẩm thực nam bộ4

Cách nêm nếm, sử dụng gia vị trong chế biến món ăn của người Nam Bộ cũng rất khác so với người miền Bắc và người miền Trung. Khác với vị mặn của người dân miền Bắc, hay cay nồng của người dân miền Trung, người dân Nam Bộ chủ yếu ăn ngọt và rất thích vị ngọt, chính vì vậy nơi đây là xuất xứ của rất nhiều những món chè ngon nổi tiếng như chè bà ba, chè đậu, chè bắp… Nói như vậy không có nghĩa là người miền Nam chỉ ăn ngọt, mà vị của họ thường rất đặc biệt, được gọi là “gì ra nấy”. Mặn thì phải mặn quéo lưỡi như nước mắm phải nguyên chất và nhiều, kho quẹt phải kho cho có cát tức có đóng váng muối; ăn cay thì phải gừng già, cũng không thể thiếu ớt, mà ớt thì chọn loại ớt cay xé, hít hà cắn trái ớt, nhai mà môi không giựt giựt, hoặc chưa chảy nước mắt thì dường như chưa... đã!

Sự Khác Biệt Trong Cách Thưởng Thức Món Ăn

Nếu ai đó đã từng một lần thưởng thức món ăn theo cách của người miền Bắc và miền Trung rồi một lần “Ăn” theo kiểu Nam Bộ hẳn sẽ không mấy khó khăn để “cảm” được sự thú vị trong thưởng thức món ăn của người dân vùng sông nước này.

Nếu miền Bắc và miền Trung lựa chọn cách ăn theo kiểu: “buổi nào, thức ấy (món ăn phải phù hợp với thời điểm sử dụng); chén bát dùng cho các món ăn phải phù hợp; bày biện món ăn phải đẹp, phải bắt mắt; chỗ ngồi ăn cũng phải đúng thức đúng điệu …thì với người Nam Bộ những tiêu chí này có phần đơn giản hơn.

ẩm thực nam bộ5

Người Nam Bộ thường có thói quen chế biến món ăn và ăn ngay tại chỗ nên bữa ăn có thể diễn ra ngay trong không gian của một khoảnh vườn, đám ruộng, bờ ao. Món cá lóc nướng trui là một minh chứng cho điều này, hoặc một nồi canh chua cá lóc được nấu ngay sau buổi tát đìa cũng thể hiện điều đó. Có thể nói văn hóa “Ăn nóng” của người dân Nam Bộ rất đặc biệt. Từ “nóng” ở đây không chỉ đơn thuần là tính từ biểu thị nhiệt độ cao, mà nó còn thể hiện sự độc đáo trong cách thưởng thức món ăn của người dân nơi đây. Với họ, những món ăn vừa được nấu nướng, chế biến xong thì cần phải được ăn trong lúc còn nóng, khói bốc nghi ngút thì mới có thể tận hưởng được hết vị ngon, ngọt, chua, mặn, cay nồng của món ăn.

Ăn Uống Được Xem Như Bản Sắc Vùng Miền

Ăn uống giờ đây không chỉ là nhu cầu thuần túy của con người để duy trì sự sống, ăn uống còn là bản sắc, văn hóa của vùng, miền, của Quốc gia, dân tộc. Mỗi quốc gia, dân tộc đều có một nét văn hóa ăn uống đặc thù của mình. Ẩm thực Nam Bộ dù không cầu kì trong khâu bày trí nhưng vẫn rất hấp dẫn bởi sự tươi ngon, dồi dào của nguyên liệu sự giản đơn mộc mạc trong chế biến, thưởng thức nhưng vẫn mang một nét rất riêng không pha lẫn, điều đó đã làm nên những đặc trưng độc đáo trong văn hóa ẩm thực Nam Bộ và để lại ấn tượng khó quên cho thực khách.

Nguồn: Sưu tầm